Ga verder naar de inhoud

Als we het over ongelijke onderwijskansen hebben, denken we vaak in termen van doelgroepen: leerlingen in armoede, leerlingen met een migratieachtergrond, leerlingen met een beperking. Die benadering maakt specifieke uitdagingen zichtbaar, maar kan ook de indruk wekken dat het probleem bij de leerlingen zelf ligt. In onze visie rond Leave No One Behind kijken we daarom naar drempels.

Drempels zijn structurele mechanismen die bepalen wie toegang heeft tot leerkansen, wie zich thuis voelt op school en wie zich ten volle kan ontwikkelen. Ze ontstaan niet vanwege kenmerken van leerlingen, maar in de manier waarop onderwijs is georganiseerd: in regels, verwachtingen, cultuur en structuren. 

Vijf soorten drempels

In onze visietekst onderscheiden we vijf soorten drempels die in het Vlaamse onderwijs terugkeren. Door inzicht te krijgen in deze drempels, ontstaat ook zicht op waar ruimte ligt voor verandering. Drempels werken ook zelden afzonderlijk. Ze komen vaak samen voor en versterken elkaar op kruispunten van sociale positie, taal, gezondheid, afkomst, gender, beperking … Door ze te herkennen, kunnen we inclusiever onderwijs vormgeven.

1. Economische en materiële drempels

Deze drempels ontstaan door financiële ongelijkheid en ongelijke toegang tot middelen. Denk aan schoolkosten, de prijs van materiaal, of digitale vereisten die niet voor iedereen haalbaar zijn. Ook de ongelijke verdeling van middelen tussen scholen speelt een rol. Wanneer kinderen schoolreizen moeten missen of hun studierichting kiezen op basis van kostprijs, beperkt dat hun kansen.

2. Cultureel-normatieve drempels

Dominante waarden en verwachtingen binnen het onderwijs bepalen welke vormen van kennis, taal en gedrag als 'normaal' gelden. Leerlingen die meertalig zijn, een andere culturele achtergrond hebben, of niet voldoen aan genderverwachtingen, ervaren vaker vormen van uitsluiting. Wanneer hun identiteit of achtergrond niet erkend wordt, ondermijnt dat hun schoolbinding en motivatie.

3. Communicatieve drempels

Verschillen in taal, communicatiestijl of verwachtingspatronen kunnen de interactie tussen leerlingen, ouders en school bemoeilijken. Wanneer leerlingen minder vaak het woord krijgen, of ouders zich niet welkom voelen bij schoolcommunicatie, ontstaan er kloven. Deze drempels bepalen wie volwaardig kan deelnemen aan dialogen in de klas, op oudercontacten en in beleidsbeslissingen.

4. Fysieke en cognitieve drempels

Deze drempels verwijzen naar belemmeringen in infrastructuur, didactiek of ondersteuningsstructuren. Gebouwen die niet toegankelijk zijn, lesaanpakken die weinig rekening houden met verschillende leerstijlen, of een systeem dat snel verwijst naar buitengewoon onderwijs in plaats van zich aan te passen. Dit zijn factoren die leerlingen met een beperking of neurodivergent profiel belemmeren om volwaardig deel te nemen.

5. Relationele drempels

Voelen leerlingen zich gezien en erkend? Ervaren ze verbondenheid met hun school? Relationele drempels verwijzen naar de sociale en emotionele mechanismen die bepalen wie zich thuis voelt. Lage verwachtingen, stereotypering of een schoolcultuur waarin verschillen niet gewaardeerd worden, kunnen die verbondenheid ondermijnen en zo leer- en participatiekansen beperken.

Wat betekent dit voor Djapo?

Dit inzicht in drempels betekent dat we ook kritisch naar onze eigen aanpak moeten kijken. Djapo doet aan Educatie voor Duurzame Ontwikkeling (EDO) en (Wereld)Burgerschapseducatie (WBE) om kinderen en jongeren te versterken. Maar bereiken we wel alle leerlingen?

De realiteit is dat EDO/(W)BE zelf ook drempels kan creëren. De verwachtingen die vaak impliciet aanwezig zijn - zoals kunnen reflecteren, debatteren of zich schriftelijk uitdrukken - sluiten niet altijd aan bij de diversiteit van leerlingen. Tegelijk biedt EDO/(W)BE kansen om maatschappelijke ongelijkheid zichtbaar te maken en de structurele oorzaken van drempels bespreekbaar te maken.

Hoe kunnen we onze aanpak zo vormgeven dat die vertrekt vanuit diversiteit als kracht? Hoe maken we ons aanbod toegankelijk voor elke leerling? Dat is waar we de komende jaren aan werken.

Lien De Rieck
Inhoudelijk directeur Djapo

Nieuwsgierig naar onze volledige LNOB-visie?

In de visietekst lees je meer over de theoretische kaders die ons denken voeden, een diepgaande analyse van de vijf drempels, en hoe dit alles vorm krijgt binnen Educatie voor Duurzame Ontwikkeling en (Wereld)Burgerschapseducatie

Gepubliceerd op 6 april 2026
–

Meer inspiratie en nieuws van Djapo

Zijn maatschappelijke thema’s te abstract voor leerlingen met autisme?

Interview
15 oktober 2026
Hilde en Liesbeth over wereldburgerschapseducatie in het buitengewoon onderwijs.

Vrouwen, vrede en veiligheid: nieuw lesmateriaal bij de campagne van 11.11.11

Nieuws
13 oktober 2026

Nieuw lesmateriaal bij de campagne van 11.11.11. In de les Vrouwen, vrede en veiligheid onderzoeken leerlingen secundair wat veiligheid en vrede betekenen.

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuw lesmateriaal, vormingen en projecten en laat je inspireren door de verhalen van collega's. 

Inschrijven op de nieuwsbrief