Als we het over ongelijke onderwijskansen hebben, denken we vaak in termen van doelgroepen: leerlingen in armoede, leerlingen met een migratieachtergrond, leerlingen met een beperking. Die benadering maakt specifieke uitdagingen zichtbaar, maar kan ook de indruk wekken dat het probleem bij de leerlingen zelf ligt. In onze visie rond Leave No One Behind kijken we daarom naar drempels.
Drempels voor gelijke kansen: inzichten uit onze LNOB-visie
In onze visie rond Leave No One Behind (LNOB) verkennen we vijf soorten drempels die ervoor zorgen dat niet alle leerlingen gelijke kansen krijgen. Door deze drempels te begrijpen, kunnen we werken aan onderwijs waarin iedereen ruimte krijgt om te leren en te groeien.
Drempels zijn structurele mechanismen die bepalen wie toegang heeft tot leerkansen, wie zich thuis voelt op school en wie zich ten volle kan ontwikkelen. Ze ontstaan niet vanwege kenmerken van leerlingen, maar in de manier waarop onderwijs is georganiseerd: in regels, verwachtingen, cultuur en structuren.
Vijf soorten drempels
In onze visietekst onderscheiden we vijf soorten drempels die in het Vlaamse onderwijs terugkeren. Door inzicht te krijgen in deze drempels, ontstaat ook zicht op waar ruimte ligt voor verandering. Drempels werken ook zelden afzonderlijk. Ze komen vaak samen voor en versterken elkaar op kruispunten van sociale positie, taal, gezondheid, afkomst, gender, beperking … Door ze te herkennen, kunnen we inclusiever onderwijs vormgeven.
1. Economische en materiële drempels
Deze drempels ontstaan door financiële ongelijkheid en ongelijke toegang tot middelen. Denk aan schoolkosten, de prijs van materiaal, of digitale vereisten die niet voor iedereen haalbaar zijn. Ook de ongelijke verdeling van middelen tussen scholen speelt een rol. Wanneer kinderen schoolreizen moeten missen of hun studierichting kiezen op basis van kostprijs, beperkt dat hun kansen.
2. Cultureel-normatieve drempels
Dominante waarden en verwachtingen binnen het onderwijs bepalen welke vormen van kennis, taal en gedrag als 'normaal' gelden. Leerlingen die meertalig zijn, een andere culturele achtergrond hebben, of niet voldoen aan genderverwachtingen, ervaren vaker vormen van uitsluiting. Wanneer hun identiteit of achtergrond niet erkend wordt, ondermijnt dat hun schoolbinding en motivatie.
3. Communicatieve drempels
Verschillen in taal, communicatiestijl of verwachtingspatronen kunnen de interactie tussen leerlingen, ouders en school bemoeilijken. Wanneer leerlingen minder vaak het woord krijgen, of ouders zich niet welkom voelen bij schoolcommunicatie, ontstaan er kloven. Deze drempels bepalen wie volwaardig kan deelnemen aan dialogen in de klas, op oudercontacten en in beleidsbeslissingen.
4. Fysieke en cognitieve drempels
Deze drempels verwijzen naar belemmeringen in infrastructuur, didactiek of ondersteuningsstructuren. Gebouwen die niet toegankelijk zijn, lesaanpakken die weinig rekening houden met verschillende leerstijlen, of een systeem dat snel verwijst naar buitengewoon onderwijs in plaats van zich aan te passen. Dit zijn factoren die leerlingen met een beperking of neurodivergent profiel belemmeren om volwaardig deel te nemen.
5. Relationele drempels
Voelen leerlingen zich gezien en erkend? Ervaren ze verbondenheid met hun school? Relationele drempels verwijzen naar de sociale en emotionele mechanismen die bepalen wie zich thuis voelt. Lage verwachtingen, stereotypering of een schoolcultuur waarin verschillen niet gewaardeerd worden, kunnen die verbondenheid ondermijnen en zo leer- en participatiekansen beperken.
Wat betekent dit voor Djapo?
Dit inzicht in drempels betekent dat we ook kritisch naar onze eigen aanpak moeten kijken. Djapo doet aan Educatie voor Duurzame Ontwikkeling (EDO) en (Wereld)Burgerschapseducatie (WBE) om kinderen en jongeren te versterken. Maar bereiken we wel alle leerlingen?
De realiteit is dat EDO/(W)BE zelf ook drempels kan creëren. De verwachtingen die vaak impliciet aanwezig zijn - zoals kunnen reflecteren, debatteren of zich schriftelijk uitdrukken - sluiten niet altijd aan bij de diversiteit van leerlingen. Tegelijk biedt EDO/(W)BE kansen om maatschappelijke ongelijkheid zichtbaar te maken en de structurele oorzaken van drempels bespreekbaar te maken.
![]()
Hoe kunnen we onze aanpak zo vormgeven dat die vertrekt vanuit diversiteit als kracht? Hoe maken we ons aanbod toegankelijk voor elke leerling? Dat is waar we de komende jaren aan werken.
Inhoudelijk directeur Djapo
Nieuwsgierig naar onze volledige LNOB-visie?
In de visietekst lees je meer over de theoretische kaders die ons denken voeden, een diepgaande analyse van de vijf drempels, en hoe dit alles vorm krijgt binnen Educatie voor Duurzame Ontwikkeling en (Wereld)Burgerschapseducatie
Meer inspiratie en nieuws van Djapo
Online toonmoment SDG Learning Lab: lokale acties, globale uitdagingen
Een schooljaar lang werkten Liberiaanse en Belgische jongeren aan acties rond maatschappelijke uitdagingen in hun eigen omgeving. Benieuwd wat ze gedaan hebben? Ze delen tijdens dit online toonmoment hun acties en inzichten.
Niemand achterlaten: hoe we bij Djapo willen werken aan gelijke kansen
Djapo ontwikkelde een visie rond Leave No One Behind. Want alleen wanneer alle kinderen en jongeren gelijke onderwijskansen krijgen, kunnen ze ook op gelijke voet bijdragen aan een duurzame samenleving.