Ga verder naar de inhoud

Het kennisrijk curriculum: wat betekent het voor Educatie voor Duurzame Ontwikkeling en Wereldburgerschapseducatie?

Woordje uitleg
17 november 2026

Het Vlaamse onderwijs is volop in beweging. Met de nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs, gekoppeld aan een kennisrijk curriculum, wordt een nieuwe koers gevaren. Wij volgen deze ontwikkelingen op de voet en bekijken wat ze betekenen voor educatie voor duurzame ontwikkeling (EDO) en (wereld)burgerschapseducatie (WBE). 

Maatschappelijke thema‘s: minder zichtbaar, maar niet verdwenen

De minimumdoelen zijn fundamenteel hertekend: eenvoudiger geformuleerd, kennisgericht en per vakdiscipline opgebouwd. Vanaf september 2026 werken basisscholen verplicht met de minimumdoelen voor verschillende vakken, en dit gefaseerd tot 2030. 

Is er nog ruimte om binnen dit kader te werken aan maatschappelijke vraagstukken die het hart van EDO en (W)BE vormen?  

Pedro De Bruyckere, algemeen directeur van Leerpunt en docent aan de Universiteit Utrecht, analyseerde de nieuwe minimumdoelen en stelt dat maatschappelijke thema's er wel degelijk in zitten, maar dat je ze moet weten te vinden. In een blogpost van mei 2025 schrijft hij: "Duurzaamheid zit in wetenschap en techniek. Nepnieuws, privacy en online in ICT. Sociaal-emotionele vaardigheden zijn ook expliciet uitgewerkt. En burgerschap? Dat vind je terug in taal, geschiedenis, wereldoriëntatie en de algemene vormingsdoelen." 

Daarnaast leert een lezing van de minimumdoelen ons dat de aandacht voor de wereld m.a.w. het mondiale aspect af te leiden is uit de minimumdoelen van aardrijkskunde, geschiedenis en attitudes. Zo staat in een minimumdoel ‘burgerschap’ (geschiedenis) dat leerlingen begrippen van de rechtstaat moeten kennen zoals bijvoorbeeld het begrip 'rechten'. Onder de minimumdoelen ‘aardrijkskunde’ leren de leerlingen dat er verschillende niveaus van welvaart zijn. Binnen de minimumdoelen ‘attitudes’ wordt er aandacht besteed aan de begrippen ‘racisme, vooroordeel en gelijkwaardigheid’.  

Leerkrachten in het basisonderwijs wordt gevraagd 70% van de onderwijstijd te besteden aan het realiseren van de minimumdoelen. Voor de resterende 30% krijgen de scholen pedagogische vrijheid en dus ook ruimte om op andere manieren rond maatschappelijke onderwerpen te werken.

Een didactische aanpak voor een verborgen uitdaging

Maatschappelijke uitdagingen vind je in meer algemene termen en wat dieper in het nieuwe curriculum. Zo vind je bijvoorbeeld geen vermelding van een voor Djapo belangwekkend maatschappelijk vraagstuk zoals de klimaatverandering. Een uitdaging dus om die onderwerpen zichtbaar naar de oppervlakte te brengen en net daarin kan Djapo een ondersteunende rol spelen. 

We reiken een didactische aanpak aan om maatschappelijke onderwerpen binnen te brengen die kinderen en jongeren aanbelangen én waarmee ze in hun dagelijks leven te maken krijgen. Onze aanpak maakt het mogelijk om de pedagogische vrije ruimte te benutten en aan de hand van activerende werkvormen leerlingen met die onderwerpen aan de slag te laten gaan. 

We inspireren en versterken leerkrachten om binnen het kennisrijk curriculum te werken rond maatschappelijke onderwerpen, niet als een surplus, maar als een krachtige manier om aan de minimumdoelen te werken. 

Lien De Rieck
Inhoudelijk directeur Djapo

De rol van kennis in EDO en (W)BE

De auteurs van het kennisrijk curriculum plaatsen kennis centraal als fundament voor betekenisvol leren. Een samenhangende kennisbasis ondersteunt in die theorie zowel diep leren als de ontwikkeling van complexe vaardigheden bij leerlingen. 

Het kennisrijk curriculum is geen pleidooi om terug te keren naar het verzamelen en opstapelen van losse feiten. Kennis bestaat uit een netwerk van concepten die betekenis krijgen in een context.  

Kennis als een dynamisch concept

Djapo ziet eveneens een belangrijke rol weggelegd voor kennis in educatie. We beschrijven kennis als dynamisch concept uitgebreid in ons theoretisch kader "De school als oefenplaats" (2022). Lerenden bouwen kennis op door ermee aan de slag te gaan, door maatschappelijke vraagstukken te onderzoeken en te experimenteren. 

Maatschappelijke vraagstukken reiken immers bij uitstek een rijke en betekenisvolle context aan om kennis op te bouwen. Ze nodigen leerlingen uit om te denken, te onderzoeken en verbanden te leggen, precies wat een kennisrijk curriculum beoogt. Kennis vormt dus geen eindpunt maar voedt complexe denkprocessen die nodig zijn om inzicht te verwerven in complexe, maatschappelijke onderwerpen. 

In het ontwikkelen en stimuleren van complexe denkprocessen bij de leerlingen speelt de leerkracht een sleutelrol, allereerst in de keuze van de onderwerpen. Het is de leerkracht die een groter thema zoals bijvoorbeeld racisme of klimaatverandering selecteert en het vervolgens op maat van de leerlingen snijdt, linken legt met de leefwereld en hierbij relevante inhouden aanreikt. 

Net doordat de leerkracht ook in EDO en WBE het leerproces voor de leerling uitstippelt, zijn die educaties geen synoniem voor een didactiek die louter focust op werkvormen waarin een minder actieve rol voor de leerkracht is weggelegd.  

Kennis die ertoe doet 

Onze visie op het belang van kennis sluit aan bij het werk van onderwijspsycholoog David Perkins. In zijn artikel "Lifeworthy Learning" (Educational Leadership, 2016) maakt hij een onderscheid tussen ‘lifeready learning’ - domeinspecifiek leren en kennis - en ‘lifeworthy learning’ – leren wat ‘levenswaardig’ is of beter wat ertoe zal doen.   

  • ‘Lifeworthy learning’ gaat over kennis en inzicht die er werkelijk toe doen in het leven van een lerende — nu én in de toekomst. Het gaat om leerstof die je niet enkel voor een examen leert, maar die je levenslang gebruikt om de wereld te begrijpen en te handelen.  
  • ‘Lifeready learning’ gaat over kennis die je bezit en die je op een welbepaald moment kan ophalen om een probleem op te lossen. 

Perkins formuleert twee vragen die je bij een kenniselement kunt stellen. Is dit de moeite waard om te leren, omdat het er echt toe zal doen in iemands leven (lifeworthy)? En kan de lerende deze kennis ook daadwerkelijk gebruiken op het moment dat ze nodig is, om te begrijpen, te beslissen of te handelen (lifeready)? De sleutelvraag die we ons bijgevolg kunnen stellen, luidt: 

Is wat leerlingen op school leren waarschijnlijk van belang voor het leven dat ze waarschijnlijk zullen leiden?  

Tal van onderwerpen die onder de noemer van maatschappelijke vraagstukken vallen, maken nu al deel uit van de leefwereld van kinderen en jongeren, houden hen nu al bezig. Denk bijvoorbeeld aan ‘klimaatverandering’, een mondiale uitdaging waar we ons middenin bevinden. We betreuren dat de oorzaken en gevolgen van klimaatverandering niet in de minimumdoelen aan bod komen. 

Djapo sluit hierbij aan door te stellen dat actuele maatschappelijke vraagstukken rijke leercontexten vormen die voor leerlingen nu én later relevant zijn en hen doen nadenken over een duurzame, solidaire en rechtvaardige samenleving waarin ze willen leven.  

Djapo gaat nog een stap verder en stimuleert leerlingen om actiecompetent te worden d.w.z. dat ze kennis hebben van de handelingsmogelijkheden, vertrouwen hebben in hun eigen invloed en bereid zijn tot actie. (Sass, 2022) 

Wat betekent dit concreet voor ons aanbod?

We stellen vast dat ons aanbod bijdraagt aan de realisatie van het kennisrijk curriculum: we werken op inhouden van het kennisrijk curriculum en bieden contexten waarin diverse aan te leren begrippen betekenis krijgen. 

Bij de keuze van nieuw te ontwikkelen aanbod houden we voortaan rekening met twee criteria: hoe sterk een onderwerp linkt aan het kennisrijk curriculum, en in welke mate leerkrachten hier al aanbod rond vinden. Zo zetten we onze middelen in waar de nood en de meerwaarde het grootst zijn. 

Tegelijk kiezen we bewust ook voor onderwerpen die niet expliciet in het kennisrijk curriculum staan: ze zijn actueel of verbonden met duurzaamheid, rechtvaardigheid of solidariteit en ze leven bij leerlingen. 

Vanaf nu vind je bij al ons lesmateriaal ook de koppelingen naar de nieuwe minimumdoelen. Zo zie je als school of leerkracht meteen waar ons aanbod aansluit, en kun je er gericht mee aan de slag. 

Bronnen

  • Perkins, D.N. (2016). Lifeworthy Learning. Educational Leadership, 73(6), 12–17. 
  • Perkins, D.N. (2014). Future Wise: Educating Our Children for a Changing World. Jossey-Bass. 
  • Pedro, & Pedro. (2025, 9 mei). Nieuwe minimumdoelen: heldere richting, maar ook open eindes (en dat is niet noodzakelijk slecht). X, Y Of Einstein? https://pedrodebruyckere.blog/2025/05/09/nieuwe-minimumdoelen-heldere-richting-maar-ook-open-eindes-en-dat-is-niet-noodzakelijk-slecht/ 
  • Van de Pontseele, F. (2026, 28 april). Nieuwe minimumdoelen basisonderwijs: “We willen de kloof tussen leerlingen dichten”. Klasse. https://www.klasse.be/749341/nieuwe-minimumdoelen-basisonderwijs/ 
  • Sass, W. (2022). Prepared to Act for a Sustainable Future? Early adolescents’ action competence as a learning outcome of education for sustainable development – Klaar om te gaan voor een duurzame toekomst? De actiecompetentie van jong-adolescenten als leeruitkomst van educatie voor duurzame ontwikkeling [University of Antwerp]. https://repository.uantwerpen.be/docman/irua/361f2d/188234.pdf 
Gepubliceerd op 17 november 2026
–

Meer inspiratie en nieuws van Djapo

Joepie! Verdorie! Djapo tussen erkenning en besparing

Nieuws
12 november 2026

De werkelijkheid is zelden zwart of wit. Djapo wordt erkend als gewestelijke omgevingsvereniging, maar tegelijk wordt er bespaard op internationale samenwerking. Twee berichten, één genuanceerde blik op waar we vandaag staan en waar we voor blijven gaan.

Een jaar lang in verbinding met je klas

Woordje uitleg
3 november 2026

De basis voor een klas waarin iedereen zich thuis voelt leg je in september, maar je bouwt er het hele jaar door aan. Met enkele eenvoudige reflectiewerkvormen voor kleuter-, lager en secundair onderwijs bouw je aan een klas waarin elke leerling zich gezien, gehoord en thuis voelt. 

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuw lesmateriaal, vormingen en projecten en laat je inspireren door de verhalen van collega's. 

Inschrijven op de nieuwsbrief